46 श्लोक
श्लोक 1गुणविगुणविभागो वर्तते नैव किञ्चित्।ह्
रतिविरतिविहीनं निर्मलं निष्प्रपञ्चम् ।
गुणविगुणविहीनं व्यापकं विश्वरूपं
कथमहमिह वन्दे व्योमरूपं शिवं वै ॥ १॥
guṇaviguṇavibhāgo vartate naiva kiñcit।h
rativirativihīnaṃ nirmalaṃ niṣprapañcam ।
guṇaviguṇavihīnaṃ vyāpakaṃ viśvarūpaṃ kathamahamiha vande vyomarūpaṃ śivaṃ vai ॥ 1॥
गुण-विगुण-विभाग नहीं, रति-विरति-विहीन, निर्मल, निष्प्रपंच। मैं शिव को कैसे वन्दूँ?
श्लोक 2श्वेतादिवर्णरहितो नियतं शिवश्च
कार्यं हि कारणमिदं हि परं शिवश्च ।
एवं विकल्परहितोऽहमलं शिवश्च
स्वात्मानमात्मनि सुमित्र कथं नमामि ॥ २॥
śvetādivarṇarahito niyataṃ śivaśca
kāryaṃ hi kāraṇamidaṃ hi paraṃ śivaśca ।
evaṃ vikalparahito’hamalaṃ śivaśca svātmānamātmani sumitra kathaṃ namāmi ॥ 2॥
श्लोक 3निर्मूलमूलरहितो हि सदोदितोऽहं
निर्धूमधूमरहितो हि सदोदितोऽहम् ।
निर्दीपदीपरहितो हि सदोदितोऽहं
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ ३॥
nirmūlamūlarahito hi sadodito’haṃ
nirdhūmadhūmarahito hi sadodito’ham ।
nirdīpadīparahito hi sadodito’haṃ jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 3॥
निर्मूल-मूल-रहित, निर्धूम-धूम-रहित, निर्दीप-दीप-रहित, सदा-उदित।
श्लोक 4निष्कामकाममिह नाम कथं वदामि
निःसङ्गसङ्गमिह नाम कथं वदामि ।
निःसारसाररहितं च कथं वदामि
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ ४॥
niṣkāmakāmamiha nāma kathaṃ vadāmi
niḥsaṅgasaṅgamiha nāma kathaṃ vadāmi ।
niḥsārasārarahitaṃ ca kathaṃ vadāmi jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 4॥
श्लोक 5अद्वैतरूपमखिलं हि कथं वदामि
द्वैतस्वरूपमखिलं हि कथं वदामि ।
नित्यं त्वनित्यमखिलं हि कथं वदामि
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ ५॥
advaitarūpamakhilaṃ hi kathaṃ vadāmi
dvaitasvarūpamakhilaṃ hi kathaṃ vadāmi ।
nityaṃ tvanityamakhilaṃ hi kathaṃ vadāmi jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 5॥
श्लोक 6स्थूलं हि नो न हि कृशं न गतागतं हि
आद्यन्तमध्यरहितं न परापरं हि ।
सत्यं वदामि खलु वै परमार्थतत्त्वं
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ ६॥
sthūlaṃ hi no na hi kṛśaṃ na gatāgataṃ hi
ādyantamadhyarahitaṃ na parāparaṃ hi ।
satyaṃ vadāmi khalu vai paramārthatattvaṃ jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 6॥
श्लोक 7संविद्धि सर्वकरणानि नभोनिभानि
संविद्धि सर्वविषयांश्च नभोनिभांश्च ।
संविद्धि चैकममलं न हि बन्धमुक्तं
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ ७॥
saṃviddhi sarvakaraṇāni nabhonibhāni
saṃviddhi sarvaviṣayāṃśca nabhonibhāṃśca ।
saṃviddhi caikamamalaṃ na hi bandhamuktaṃ jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 7॥
श्लोक 8दुर्बोधबोधगहनो न भवामि तात
दुर्लक्ष्यलक्ष्यगहनो न भवामि तात ।
आसन्नरूपगहनो न भवामि तात
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ ८॥
durbodhabodhagahano na bhavāmi tāta
durlakṣyalakṣyagahano na bhavāmi tāta ।
āsannarūpagahano na bhavāmi tāta jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 8॥
श्लोक 9निष्कर्मकर्मदहनो ज्वलनो भवामि
निर्दुःखदुःखदहनो ज्वलनो भवामि ।
निर्देहदेहदहनो ज्वलनो भवामि
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ ९॥
niṣkarmakarmadahano jvalano bhavāmi
nirduḥkhaduḥkhadahano jvalano bhavāmi ।
nirdehadehadahano jvalano bhavāmi jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 9॥
श्लोक 10निष्पापपापदहनो हि हुताशनोऽहं
निर्धर्मधर्मदहनो हि हुताशनोऽहम् ।
निर्बन्धबन्धदहनो हि हुताशनोऽहं
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ १०॥
niṣpāpapāpadahano hi hutāśano’haṃ
nirdharmadharmadahano hi hutāśano’ham ।
nirbandhabandhadahano hi hutāśano’haṃ jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 10॥
श्लोक 11निर्भावभावरहितो न भवामि वत्स
निर्योगयोगरहितो न भवामि वत्स ।
निश्चित्तचित्तरहितो न भवामि वत्स
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ ११॥
nirbhāvabhāvarahito na bhavāmi vatsa
niryogayogarahito na bhavāmi vatsa ।
niścittacittarahito na bhavāmi vatsa jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 11॥
श्लोक 12निर्मोहमोहपदवीति न मे विकल्पो
निःशोकशोकपदवीति न मे विकल्पः ।
निर्लोभलोभपदवीति न मे विकल्पो
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ १२॥
nirmohamohapadavīti na me vikalpo
niḥśokaśokapadavīti na me vikalpaḥ ।
nirlobhalobhapadavīti na me vikalpo jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 12॥
श्लोक 13संसारसन्ततिलता न च मे कदाचित्।ह्
सन्तोषसन्ततिसुखो न च मे कदाचित् ।
अज्ञानबन्धनमिदं न च मे कदाचित्।ह्
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ १३॥
saṃsārasantatilatā na ca me kadācit।h
santoṣasantatisukho na ca me kadācit ।
ajñānabandhanamidaṃ na ca me kadācit।h jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 13॥
श्लोक 14संसारसन्ततिरजो न च मे विकारः
सन्तापसन्ततितमो न च मे विकारः ।
सत्त्वं स्वधर्मजनकं न च मे विकारो
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ १४॥
saṃsārasantatirajo na ca me vikāraḥ
santāpasantatitamo na ca me vikāraḥ ।
sattvaṃ svadharmajanakaṃ na ca me vikāro jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 14॥
श्लोक 15सन्तापदुःखजनको न विधिः कदाचित्।ह्
सन्तापयोगजनितं न मनः कदाचित् ।
यस्मादहङ्कृतिरियं न च मे कदाचित्।ह्
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ १५॥
santāpaduḥkhajanako na vidhiḥ kadācit।h
santāpayogajanitaṃ na manaḥ kadācit ।
yasmādahaṅkṛtiriyaṃ na ca me kadācit।h jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 15॥
श्लोक 16निष्कम्पकम्पनिधनं न विकल्पकल्पं
स्वप्नप्रबोधनिधनं न हिताहितं हि ।
निःसारसारनिधनं न चराचरं हि
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ १६॥
niṣkampakampanidhanaṃ na vikalpakalpaṃ
svapnaprabodhanidhanaṃ na hitāhitaṃ hi ।
niḥsārasāranidhanaṃ na carācaraṃ hi jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 16॥
श्लोक 17नो वेद्यवेदकमिदं न च हेतुतर्क्यं
वाचामगोचरमिदं न मनो न बुद्धिः ।
एवं कथं हि भवतः कथयामि तत्त्वं
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ १७॥
no vedyavedakamidaṃ na ca hetutarkyaṃ
vācāmagocaramidaṃ na mano na buddhiḥ ।
evaṃ kathaṃ hi bhavataḥ kathayāmi tattvaṃ jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 17॥
श्लोक 18निर्भिन्नभिन्नरहितं परमार्थतत्त्व\-
मन्तर्बहिर्न हि कथं परमार्थतत्त्वम् ।
प्राक्सम्भवं न च रतं न हि वस्तु किञ्चित्।ह्
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ १८॥
nirbhinnabhinnarahitaṃ paramārthatattva\-
mantarbahirna hi kathaṃ paramārthatattvam ।
prāksambhavaṃ na ca rataṃ na hi vastu kiñcit।h jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 18॥
श्लोक 19रागादिदोषरहितं त्वहमेव तत्त्वं
दैवादिदोषरहितं त्वहमेव तत्त्वम् ।
संसारशोकरहितं त्वहमेव तत्त्वं
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ १९॥
rāgādidoṣarahitaṃ tvahameva tattvaṃ
daivādidoṣarahitaṃ tvahameva tattvam ।
saṃsāraśokarahitaṃ tvahameva tattvaṃ jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 19॥
श्लोक 20स्थानत्रयं यदि च नेति कथं तुरीयं
कालत्रयं यदि च नेति कथं दिशश्च ।
शान्तं पदं हि परमं परमार्थतत्त्वं
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ २०॥
sthānatrayaṃ yadi ca neti kathaṃ turīyaṃ
kālatrayaṃ yadi ca neti kathaṃ diśaśca ।
śāntaṃ padaṃ hi paramaṃ paramārthatattvaṃ jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 20॥
तीन-स्थान न हो, तुरीय कैसे? तीन-काल न हो, दिशा कैसे? शान्त-पद ही परमार्थ।
श्लोक 21दीर्घो लघुः पुनरितीह नमे विभागो
विस्तारसंकटमितीह न मे विभागः ।
कोणं हि वर्तुलमितीह न मे विभागो
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ २१॥
dīrgho laghuḥ punaritīha name vibhāgo
vistārasaṃkaṭamitīha na me vibhāgaḥ ।
koṇaṃ hi vartulamitīha na me vibhāgo jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 21॥
श्लोक 22मातापितादि तनयादि न मे कदाचित्।ह्
जातं मृतं न च मनो न च मे कदाचित् ।
निर्व्याकुलं स्थिरमिदं परमार्थतत्त्वं
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ २२॥
mātāpitādi tanayādi na me kadācit।h
jātaṃ mṛtaṃ na ca mano na ca me kadācit ।
nirvyākulaṃ sthiramidaṃ paramārthatattvaṃ jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 22॥
माता-पिता-तनय-इत्यादि नहीं, जात-मृत-नहीं, निर्व्याकुल, स्थिर, परमार्थ-तत्त्व।
श्लोक 23शुद्धं विशुद्धमविचारमनन्तरूपं
निर्लेपलेपमविचारमनन्तरूपम् ।
निष्खण्डखण्डमविचारमनन्तरूपं
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ २३॥
śuddhaṃ viśuddhamavicāramanantarūpaṃ
nirlepalepamavicāramanantarūpam ।
niṣkhaṇḍakhaṇḍamavicāramanantarūpaṃ jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 23॥
श्लोक 24ब्रह्मादयः सुरगणाः कथमत्र सन्ति
स्वर्गादयो वसतयः कथमत्र सन्ति ।
यद्येकरूपममलं परमार्थतत्त्वं
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ २४॥
brahmādayaḥ suragaṇāḥ kathamatra santi
svargādayo vasatayaḥ kathamatra santi ।
yadyekarūpamamalaṃ paramārthatattvaṃ jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 24॥
ब्रह्मा-इत्यादि देवगण कैसे? स्वर्ग-इत्यादि वसति कैसे? एक-रूप-अमल परमार्थ।
श्लोक 25निर्नेति नेति विमलो हि कथं वदामि
निःशेषशेषविमलो हि कथं वदामि ।
निर्लिङ्गलिङ्गविमलो हि कथं वदामि
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ २५॥
nirneti neti vimalo hi kathaṃ vadāmi
niḥśeṣaśeṣavimalo hi kathaṃ vadāmi ।
nirliṅgaliṅgavimalo hi kathaṃ vadāmi jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 25॥
श्लोक 26निष्कर्मकर्मपरमं सततं करोमि
निःसङ्गसङ्गरहितं परमं विनोदम् ।
निर्देहदेहरहितं सततं विनोदं
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ २६॥
niṣkarmakarmaparamaṃ satataṃ karomi
niḥsaṅgasaṅgarahitaṃ paramaṃ vinodam ।
nirdehadeharahitaṃ satataṃ vinodaṃ jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 26॥
श्लोक 27मायाप्रपञ्चरचना न च मे विकारः ।
कौटिल्यदम्भरचना न च मे विकारः ।
सत्यानृतेति रचना न च मे विकारो
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ २७॥
māyāprapañcaracanā na ca me vikāraḥ ।
kauṭilyadambharacanā na ca me vikāraḥ ।
satyānṛteti racanā na ca me vikāro jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 27॥
श्लोक 28सन्ध्यादिकालरहितं न च मे वियोगो\-
ह्यन्तः प्रबोधरहितं बधिरो न मूकः ।
एवं विकल्परहितं न च भावशुद्धं
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ २८॥
sandhyādikālarahitaṃ na ca me viyogo\-
hyantaḥ prabodharahitaṃ badhiro na mūkaḥ ।
evaṃ vikalparahitaṃ na ca bhāvaśuddhaṃ jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 28॥
श्लोक 29निर्नाथनाथरहितं हि निराकुलं वै
निश्चित्तचित्तविगतं हि निराकुलं वै ।
संविद्धि सर्वविगतं हि निराकुलं वै
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ २९॥
nirnāthanātharahitaṃ hi nirākulaṃ vai
niścittacittavigataṃ hi nirākulaṃ vai ।
saṃviddhi sarvavigataṃ hi nirākulaṃ vai jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 29॥
श्लोक 30कान्तारमन्दिरमिदं हि कथं वदामि
संसिद्धसंशयमिदं हि कथं वदामि ।
एवं निरन्तरसमं हि निराकुलं वै
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ ३०॥
kāntāramandiramidaṃ hi kathaṃ vadāmi
saṃsiddhasaṃśayamidaṃ hi kathaṃ vadāmi ।
evaṃ nirantarasamaṃ hi nirākulaṃ vai jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 30॥
श्लोक 31निर्जीवजीवरहितं सततं विभाति
निर्बीजबीजरहितं सततं विभाति ।
निर्वाणबन्धरहितं सततं विभाति
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ ३१॥
nirjīvajīvarahitaṃ satataṃ vibhāti
nirbījabījarahitaṃ satataṃ vibhāti ।
nirvāṇabandharahitaṃ satataṃ vibhāti jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 31॥
श्लोक 32सम्भूतिवर्जितमिदं सततं विभाति
संसारवर्जितमिदं सततं विभाति ।
संहारवर्जितमिदं सततं विभाति
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ ३२॥
sambhūtivarjitamidaṃ satataṃ vibhāti
saṃsāravarjitamidaṃ satataṃ vibhāti ।
saṃhāravarjitamidaṃ satataṃ vibhāti jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 32॥
श्लोक 33उल्लेखमात्रमपि ते न च नामरूपं
निर्भिन्नभिन्नमपि ते न हि वस्तु किञ्चित् ।
निर्लज्जमानस करोषि कथं विषादं
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ ३३॥
ullekhamātramapi te na ca nāmarūpaṃ
nirbhinnabhinnamapi te na hi vastu kiñcit ।
nirlajjamānasa karoṣi kathaṃ viṣādaṃ jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 33॥
श्लोक 34किं नाम रोदिषि सखे न जरा न मृत्युः
किं नाम रोदिषि सखे न च जन्म दुःखम् ।
किं नाम रोदिषि सखे न च ते विकारो
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ ३४॥
kiṃ nāma rodiṣi sakhe na jarā na mṛtyuḥ
kiṃ nāma rodiṣi sakhe na ca janma duḥkham ।
kiṃ nāma rodiṣi sakhe na ca te vikāro jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 34॥
क्यों रोते सखे? न जरा, न मृत्यु, न जन्म-दुःख।
श्लोक 35किं नाम रोदिषि सखे न च ते स्वरूपं
किं नाम रोदिषि सखे न च ते विरूपम् ।
किं नाम रोदिषि सखे न च ते वयांसि
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ ३५॥
kiṃ nāma rodiṣi sakhe na ca te svarūpaṃ
kiṃ nāma rodiṣi sakhe na ca te virūpam ।
kiṃ nāma rodiṣi sakhe na ca te vayāṃsi jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 35॥
क्यों रोते सखे? न आपका स्वरूप, न विरूप, न आयु।
श्लोक 36किं नाम रोदिषि सखे न च ते वयांसि
किं नाम रोदिषि सखे न च ते मनांसि ।
किं नाम रोदिषि सखे न तवेन्द्रियाणि
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ ३६॥
kiṃ nāma rodiṣi sakhe na ca te vayāṃsi
kiṃ nāma rodiṣi sakhe na ca te manāṃsi ।
kiṃ nāma rodiṣi sakhe na tavendriyāṇi jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 36॥
श्लोक 37किं नाम रोदिषि सखे न च तेऽस्ति कामः
किं नाम रोदिषि सखे न च ते प्रलोभः ।
किं नाम रोदिषि सखे न च ते विमोहो
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ ३७॥
kiṃ nāma rodiṣi sakhe na ca te’sti kāmaḥ
kiṃ nāma rodiṣi sakhe na ca te pralobhaḥ ।
kiṃ nāma rodiṣi sakhe na ca te vimoho jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 37॥
क्यों रोते सखे? न आपका काम, न प्रलोभ, न विमोह।
श्लोक 38ऐश्वर्यमिच्छसि कथं न च ते धनानि
ऐश्वर्यमिच्छसि कथं न च ते हि पत्नी ।
ऐश्वर्यमिच्छसि कथं न च ते ममेति
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ ३८॥
aiśvaryamicchasi kathaṃ na ca te dhanāni
aiśvaryamicchasi kathaṃ na ca te hi patnī ।
aiśvaryamicchasi kathaṃ na ca te mameti jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 38॥
ऐश्वर्य क्यों चाहते? न आपका धन, न पत्नी, न ‘मेरा’।
श्लोक 39लिङ्गप्रपञ्चजनुषी न च ते न मे च
निर्लज्जमानसमिदं च विभाति भिन्नम् ।
निर्भेदभेदरहितं न च ते न मे च
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ ३९॥
liṅgaprapañcajanuṣī na ca te na me ca
nirlajjamānasamidaṃ ca vibhāti bhinnam ।
nirbhedabhedarahitaṃ na ca te na me ca jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 39॥
श्लोक 40नो वाणुमात्रमपि ते हि विरागरूपं
नो वाणुमात्रमपि ते हि सरागरूपम् ।
नो वाणुमात्रमपि ते हि सकामरूपं
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ ४०॥
no vāṇumātramapi te hi virāgarūpaṃ
no vāṇumātramapi te hi sarāgarūpam ।
no vāṇumātramapi te hi sakāmarūpaṃ jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 40॥
श्लोक 41ध्याता न ते हि हृदये न च ते समाधि\-
र्ध्यानं न ते हि हृदये न बहिः प्रदेशः ।
ध्येयं न चेति हृदये न हि वस्तु कालो
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ ४१॥
dhyātā na te hi hṛdaye na ca te samādhi\-
rdhyānaṃ na te hi hṛdaye na bahiḥ pradeśaḥ ।
dhyeyaṃ na ceti hṛdaye na hi vastu kālo jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 41॥
श्लोक 42यत्सारभूतमखिलं कथितं मया ते
न त्वं न मे न महतो न गुरुर्न न शिष्यः ।
स्वच्छन्दरूपसहजं परमार्थतत्त्वं
ज्ञानामृतं समरसं गगनोपमोऽहम् ॥ ४२॥
yatsārabhūtamakhilaṃ kathitaṃ mayā te
na tvaṃ na me na mahato na gururna na śiṣyaḥ ।
svacchandarūpasahajaṃ paramārthatattvaṃ jñānāmṛtaṃ samarasaṃ gaganopamo’ham ॥ 42॥
श्लोक 43कथमिह परमार्थं तत्त्वमानन्दरूपं
कथमिह परमार्थं नैवमानन्दरूपम् ।
कथमिह परमार्थं ज्ञानविज्ञानरूपं
यदि परमहमेकं वर्तते व्योमरूपम् ॥ ४३॥
kathamiha paramārthaṃ tattvamānandarūpaṃ
kathamiha paramārthaṃ naivamānandarūpam ।
kathamiha paramārthaṃ jñānavijñānarūpaṃ yadi paramahamekaṃ vartate vyomarūpam ॥ 43॥
परमार्थ आनन्द-रूप या नहीं? ज्ञान-विज्ञान-रूप या नहीं? परम-अहम् एक व्योम-रूप।
श्लोक 44दहनपवनहीनं विद्धि विज्ञानमेक\-
मवनिजलविहीनं विद्धि विज्ञानरूपम् ।
समगमनविहीनं विद्धि विज्ञानमेकं
गगनमिव विशालं विद्धि विज्ञानमेकम् ॥ ४४॥
dahanapavanahīnaṃ viddhi vijñānameka\-
mavanijalavihīnaṃ viddhi vijñānarūpam ।
samagamanavihīnaṃ viddhi vijñānamekaṃ gaganamiva viśālaṃ viddhi vijñānamekam ॥ 44॥
श्लोक 45न शून्यरूपं न विशून्यरूपं
न शुद्धरूपं न विशुद्धरूपम् ।
रूपं विरूपं न भवामि किञ्चित्।ह्
स्वरूपरूपं परमार्थतत्त्वम् ॥ ४५॥
na śūnyarūpaṃ na viśūnyarūpaṃ
na śuddharūpaṃ na viśuddharūpam ।
rūpaṃ virūpaṃ na bhavāmi kiñcit।h svarūparūpaṃ paramārthatattvam ॥ 45॥
श्लोक 46मुञ्च मुञ्च हि संसारं त्यागं मुञ्च हि सर्वथा ।
त्यागात्यागविषं शुद्धममृतं सहजं ध्रुवम् ॥ ४६॥
muñca muñca hi saṃsāraṃ tyāgaṃ muñca hi sarvathā ।
tyāgātyāgaviṣaṃ śuddhamamṛtaṃ sahajaṃ dhruvam ॥ 46॥
छोड़, छोड़ संसार, त्याग भी सर्वथा छोड़। त्याग-अत्याग-विष शुद्ध-अमृत सहज-ध्रुव।