On this page
The gist: from here the Gita changes key. The early chapters worked through action and through knowledge; now Krishna begins to say plainly who he is. All of creation, he tells Arjuna, is strung upon him the way beads are strung along one cord, and out of many thousands scarcely one ever comes to know him whole.
The chariot still stands between the two armies. The conches have gone quiet, the dust has settled, and Arjuna’s whole mind is fixed on what the friend in the charioteer’s clothes has just been telling him. Krishna looks at him and lets his voice drop a shade lower, the way a voice drops when it is about to hand over something that has waited a long time behind a curtain.
Partha, he says, we will lay open for you two kinds of knowing that belong together. There is the knowing of what we are in our formless depth, past all shape and all name; and joined to it, the knowing of us as we stand here in form and quality, close enough to touch. Hold both of these at once and you hold us whole, and once you hold us whole there is nothing left anywhere for you to learn. Then he sets the hard part down without softening it. Out of thousands of people, scarcely one even sets out toward us; and of the few who set out, some rare one comes to know us as we truly are.
The two natures
We have two natures, Krishna says, and he lays them side by side. One is the lower, the one we call apara, and it comes in eight parts: earth, water, fire, air, space, and then mind, intellect, and the sense of I. Out of this dense, unfeeling stuff the whole visible world is put together. The other nature is higher, the para: the living, conscious principle, the very life that holds this creation up from inside. Every being that exists is born from these two together. And the whole moving world rises out of us and sinks back into us; we are the spring it flows from and the sea it returns to.
Then he says the thing the whole chapter turns on. Dhananjaya, there is nothing at all that stands higher than us. This entire world is strung upon us the way a run of beads is strung upon a single cord.
मत्तः परतरं नान्यत्किञ्चिदस्ति धनञ्जय।
मयि सर्वमिदं प्रोतं सूत्रे मणिगणा इव॥
Dhananjaya, there is nothing higher than us at all. All of this is strung upon us the way a run of beads is strung along one cord. (Gita 7.7)
Arjuna holds the picture. On such a cord the beads are knots tied from the very yarn the cord itself is made of. The thread runs through them and also composes them; the same yarn is cord and beads at once. The world works the same way. Its countless forms look separate, each with its own color and shape, while one substance runs through every one of them and stands as every one of them. What holds the world up is the same as what the world is made from.
The essence of every thing
So we are not far to seek, he tells Arjuna; look for us in the essence of each thing. We are the taste in water and the light in the moon and the sun. We are the sacred syllable Om sounding through all the Vedas, the sound that travels in open space, the manliness in men. We are the pure fragrance of the earth and the brightness in fire, the life in every living thing, the austerity in those who practice it. Know us as the eternal seed of all beings: the intelligence of the intelligent, the splendor of the splendid, the strength of the strong once it is cleared of craving and heat. Even desire is us, wherever it runs true to dharma and breaks nothing.
Every mode that stirs in the world, he goes on, whatever is born of clarity, of restless drive, or of dull inertia, all of it comes out of us. And still we are not held inside it, and it is not held inside us. Clouds gather in the open sky, drift across it, and thin away back into it; the sky takes no stain from them and is no emptier once they are gone. We stand to the whole of creation the way that sky stands to its clouds.
Then Krishna sets down a hard truth. In a great many people the power to judge has been carried off by wanting, this wanting and that, so they run after small prizes and bow to one lesser power after another, each drawn by the grain of his own nature. Even then, when someone worships any such form with real faith, it is we who steady that faith and hold it firm. But the fruit is measured out by what each one sought. Those who ask small things of small powers get small and passing things, and reach only those powers; the one who turns straight toward us reaches us.
The sheet of maya
So why do people miss something laid out this plainly? Krishna gives the reason. This maya of ours is a power of his own, wonderful and hard, woven from the same three strands, and it lies across people’s sight like a drawn sheet. They see the shifting forms and lose the one who stands behind all three, undying and unchanged. Crossing that sheet comes easily to no one. Only those who take shelter in us pass through it and out the other side. Many never even try. The reckless and the cruel, the ones whose judgment maya has already stolen, keep their backs turned. But others do come.
Then he names the kinds of people who turn to him.
चतुर्विधा भजन्ते मां जनाः सुकृतिनोऽर्जुन।
आर्तो जिज्ञासुरर्थार्थी ज्ञानी च भरतर्षभ॥
Best of the Bharatas, four kinds of virtuous people worship us: the afflicted one sunk in trouble, the seeker who burns to know, the striver after some object he wants, and the wise one who wants us and nothing besides. (Gita 7.16)
Krishna sends none of them away. Come carrying pain, come carrying a question, come carrying a need, or come carrying nothing at all except love; every one of those doors opens onto him. Of the four he holds the wise one dearest, for that one comes wanting him and no reward beyond him. And then he says a thing that closes the last of the distance: the wise one is his own self, the two of them one and the same, with no seam left between.
One in thousands
Here Krishna says something that stops Arjuna where he sits. Out of thousands of people, one here or there struggles toward us; and among those who struggle, some rare one comes at last to know us as we are. To see the single presence living inside everything is given to almost no one. The seeing can take many lives to arrive.
बहूनां जन्मनामन्ते ज्ञानवान्मां प्रपद्यते।
वासुदेवः सर्वमिति स महात्मा सुदुर्लभः॥
At the end of many births the one who has come to know takes shelter in us, seeing that Vasudeva is all there is. So great a soul is very rare. (Gita 7.19)
After long roads and a thousand forms, the secret finally opens in him. The one he kept hunting from place to place, taking it each time for something separate, had been standing in every place all along, one and the same.
And yet, Krishna says, most never see this, even with him standing in plain view. Not knowing his highest nature, undying and past all surpassing, they take him for an ordinary man, born like them and dying like them. He keeps himself veiled behind a power of his own, and untrained sight cannot cut through the veil. He knows every being that has ever lived, every being alive now, every being still to come, across ages beyond counting; and of all of them, the one without faith and love never knows him back.
The reason lies deeper. From the first breath, he says, every creature is torn between what it reaches for and what it pushes away, and the endless war of those opposites, pleasure against pain, drawing-toward against turning-away, fogs the mind over so it cannot see. But some come clean of it. Those whose wrong has worn away, who act without stain and no longer swing between the opposites, worship us whole, with a will that does not waver.
These are the ones who come to know the whole of him: the formless ground of everything, the self seated inside each creature, the entire working of action and its fruit, and behind the field of matter, behind the shining powers men call gods, behind every offering ever poured into fire, the one being who stands under them all. And they keep that knowing steady even at the last, when the breath is going out.
That last phrase is the one that lodges in him. Inside Arjuna a new question has started to rise: at the final hour, when the body is loosening its grip, how is this one to be held in mind? The chariot stands exactly where it stood. Arjuna’s gaze has turned another degree inward.
Source: Srimad Bhagavad Gita
Verse by verse
All 30 verses of this chapter: Devanagari, Roman transliteration, word by word, prose order, and a plain rendering. Every verse has its own link, such as lulla.net/en/bhagwad-gita/7/1/. Read the chapter above first, then come down to the source.
7.1मय्यासक्तमनाः पार्थ योगं युञ्जन्मदाश्रयः
श्रीभगवानुवाच
मय्यासक्तमनाः पार्थ योगं युञ्जन्मदाश्रयः ।
असंशयं समग्रं मां यथा ज्ञास्यसि तच्छृणु ॥1॥
mayy āsaktamanāḥ pārtha yogaṃ yuñjan madāśrayaḥ |
asaṃśayaṃ samagraṃ māṃ yathā jñāsyasi tac chṛṇu
- मयि
- मुझमें
- आसक्तमनाः
- आसक्त मन वाले
- पार्थ
- हे पार्थ
- योगम्
- योग को
- युञ्जन्
- अभ्यास करते हुए
- मदाश्रयः
- मेरे आश्रित
- असंशयम्
- संशयरहित
- समग्रम्
- समग्र रूप से
- माम्
- मुझे
- यथा
- जिस प्रकार
- ज्ञास्यसि
- आप जानेंगे
- तत्
- वह
- शृणु
- सुनिए
Prose order: पार्थ, मयि आसक्तमनाः मदाश्रयः योगम् युञ्जन् (त्वम्) यथा माम् असंशयम् समग्रम् ज्ञास्यसि, तत् शृणु।
pārtha, mayi āsaktamanāḥ madāśrayaḥ yogam yuñjan (tvam) yathā mām asaṃśayam samagram jñāsyasi, tat śṛṇu|
Partha, hear how, with your mind attached to me and taking refuge in me while you practice yoga, you will come to know me fully and without doubt.
7.2ज्ञानं तेऽहं सविज्ञानमिदं वक्ष्याम्यशेषतः
ज्ञानं तेऽहं सविज्ञानमिदं वक्ष्याम्यशेषतः ।
यज्ज्ञात्वा नेह भूयोऽन्यज्ज्ञातव्यमवशिष्यते ॥2॥
jñānaṃ te ’haṃ savijñānam idaṃ vakṣyāmy aśeṣataḥ |
yaj jñātvā neha bhūyo ’nyaj jñātavyam avaśiṣyate
- ज्ञानम्
- ज्ञान
- ते
- आपको
- अहम्
- मैं
- सविज्ञानम्
- विज्ञान सहित
- इदम्
- यह
- वक्ष्यामि
- कहूँगा
- अशेषतः
- पूर्ण रूप से
- यत्
- जिसे
- ज्ञात्वा
- जानकर
- न
- नहीं
- इह
- इस लोक में
- भूयः
- फिर
- अन्यत्
- और कुछ
- ज्ञातव्यम्
- जानने योग्य
- अवशिष्यते
- शेष रहता है
Prose order: अहम् ते इदम् सविज्ञानम् ज्ञानम् अशेषतः वक्ष्यामि, यत् ज्ञात्वा इह भूयः अन्यत् ज्ञातव्यम् न अवशिष्यते।
aham te idam savijñānam jñānam aśeṣataḥ vakṣyāmi, yat jñātvā iha bhūyaḥ anyat jñātavyam na avaśiṣyate|
I will tell you this knowledge together with its direct realization, leaving nothing out; once it is known, nothing further remains here to be known.
7.3मनुष्याणां सहस्रेषु कश्चिद्यतति सिद्धये
मनुष्याणां सहस्रेषु कश्चिद्यतति सिद्धये ।
यततामपि सिद्धानां कश्चिन्मां वेत्ति तत्त्वतः ॥3॥
manuṣyāṇāṃ sahasreṣu kaś cid yatati siddhaye |
yatatām api siddhānāṃ kaś cin māṃ vetti tattvataḥ
- मनुष्याणाम्
- मनुष्यों के
- सहस्रेषु
- हजारों में
- कश्चित्
- कोई एक
- यतति
- प्रयत्न करता है
- सिद्धये
- सिद्धि के लिए
- यतताम्
- प्रयत्न करने वाले
- अपि
- भी
- सिद्धानाम्
- सिद्धों में
- कश्चित्
- कोई एक
- माम्
- मुझे
- वेत्ति
- जानता है
- तत्त्वतः
- यथार्थ रूप से
Prose order: मनुष्याणाम् सहस्रेषु कश्चित् सिद्धये यतति; यतताम् सिद्धानाम् अपि कश्चित् माम् तत्त्वतः वेत्ति।
manuṣyāṇām sahasreṣu kaścit siddhaye yatati; yatatām siddhānām api kaścit mām tattvataḥ vetti|
Among thousands of human beings, perhaps one strives for perfection; and among those who strive and succeed, perhaps one knows me in truth.
7.4भूमिरापोऽनलो वायुः खं मनो बुद्धिरेव च
भूमिरापोऽनलो वायुः खं मनो बुद्धिरेव च ।
अहंकार इतीयं मे भिन्ना प्रकृतिरष्टधा ॥4॥
bhūmir āpo ’nalo vāyuḥ khaṃ mano buddhir eva ca |
ahaṃkāra itīyaṃ me bhinnā prakṛtir aṣṭadhā
- भूमिः
- पृथ्वी
- आपः
- जल
- अनलः
- अग्नि
- वायुः
- वायु
- खम्
- आकाश
- मनः
- मन
- बुद्धिः
- बुद्धि
- एव
- ही
- च
- और
- अहंकारः
- अहंकार
- इति
- इस प्रकार
- इयम्
- यह
- मे
- मेरी
- भिन्ना
- विभक्त
- प्रकृतिः
- प्रकृति
- अष्टधा
- आठ प्रकार की
Prose order: भूमिः आपः अनलः वायुः खम् मनः बुद्धिः च अहंकारः एव इति इयम् मे प्रकृतिः अष्टधा भिन्ना।
bhūmiḥ āpaḥ analaḥ vāyuḥ kham manaḥ buddhiḥ ca ahaṃkāraḥ eva iti iyam me prakṛtiḥ aṣṭadhā bhinnā|
Earth, water, fire, air, space, mind, intellect, and the sense of self: this is my nature, divided eightfold.
7.5अपरेयमितस्त्वन्यां प्रकृतिं विद्धि मे पराम्
अपरेयमितस्त्वन्यां प्रकृतिं विद्धि मे पराम् ।
जीवभूतां महाबाहो ययेदं धार्यते जगत् ॥5॥
apareyam itas tv anyāṃ prakṛtiṃ viddhi me parām |
jīvabhūtāṃ mahābāho yayedaṃ dhāryate jagat
- अपरा
- निम्न (अपरा)
- इयम्
- यह
- इतः
- इससे
- तु
- परन्तु
- अन्याम्
- दूसरी
- प्रकृतिम्
- प्रकृति को
- विद्धि
- जानिए
- मे
- मेरी
- पराम्
- श्रेष्ठ (परा)
- जीवभूताम्
- जीवरूप
- महाबाहो
- हे महाबाहो
- यया
- जिससे
- इदम्
- यह
- धार्यते
- धारण किया जाता है
- जगत्
- जगत्
Prose order: महाबाहो, इयम् अपरा (प्रकृतिः); इतः तु अन्याम् जीवभूताम् मे पराम् प्रकृतिम् विद्धि, यया इदम् जगत् धार्यते।
mahābāho, iyam aparā (prakṛtiḥ); itaḥ tu anyām jīvabhūtām me parām prakṛtim viddhi, yayā idam jagat dhāryate|
This is my lower nature, mighty-armed one; know my other, higher nature as the life principle itself, by which this world is sustained.
7.6एतद्योनीनि भूतानि सर्वाणीत्युपधारय
एतद्योनीनि भूतानि सर्वाणीत्युपधारय ।
अहं कृत्स्नस्य जगतः प्रभवः प्रलयस्तथा ॥6॥
etadyonīni bhūtāni sarvāṇīty upadhāraya |
ahaṃ kṛtsnasya jagataḥ prabhavaḥ pralayas tathā
- एतद्योनीनि
- इन दोनों से उत्पन्न
- भूतानि
- प्राणी
- सर्वाणि
- सब
- इति
- ऐसा
- उपधारय
- समझिए
- अहम्
- मैं
- कृत्स्नस्य
- सम्पूर्ण
- जगतः
- जगत् का
- प्रभवः
- उत्पत्ति
- प्रलयः
- प्रलय
- तथा
- और
Prose order: सर्वाणि भूतानि एतद्योनीनि इति उपधारय। अहम् कृत्स्नस्य जगतः प्रभवः तथा प्रलयः (अस्मि)।
sarvāṇi bhūtāni etadyonīni iti upadhāraya| aham kṛtsnasya jagataḥ prabhavaḥ tathā pralayaḥ (asmi)|
Understand that all beings have these two as their source; I am the origin of the entire world and its dissolution as well.
7.7मत्तः परतरं नान्यत्किं चिदस्ति धनंजय
मत्तः परतरं नान्यत्किं चिदस्ति धनंजय ।
मयि सर्वमिदं प्रोतं सूत्रे मणिगणा इव ॥7॥
mattaḥ parataraṃ nānyat kiṃ cid asti dhanaṃjaya |
mayi sarvam idaṃ protaṃ sūtre maṇigaṇā iva
- मत्तः
- मुझसे
- परतरम्
- श्रेष्ठ
- न
- नहीं
- अन्यत्
- दूसरा
- किञ्चित्
- कुछ भी
- अस्ति
- है
- धनंजय
- हे धनंजय
- मयि
- मुझमें
- सर्वम्
- सब
- इदम्
- यह
- प्रोतम्
- गुँथा हुआ
- सूत्रे
- सूत्र में
- मणिगणाः
- मणियों के समूह
- इव
- जैसे
Prose order: धनंजय, मत्तः परतरम् अन्यत् किञ्चित् न अस्ति। सूत्रे मणिगणाः इव इदम् सर्वम् मयि प्रोतम् (अस्ति)।
dhanaṃjaya, mattaḥ parataram anyat kiñcit na asti| sūtre maṇigaṇāḥ iva idam sarvam mayi protam (asti)|
Dhananjaya, there is nothing whatsoever higher than me; all this is strung upon me like clusters of gems upon a thread.
7.8रसोऽहमप्सु कौन्तेय प्रभास्मि शशिसूर्ययोः
रसोऽहमप्सु कौन्तेय प्रभास्मि शशिसूर्ययोः ।
प्रणवः सर्ववेदेषु शब्दः खे पौरुषं नृषु ॥8॥
raso ’ham apsu kaunteya prabhāsmi śaśisūryayoḥ |
praṇavaḥ sarvavedeṣu śabdaḥ khe pauruṣaṃ nṛṣu
- रसः
- रस
- अहम्
- मैं
- अप्सु
- जल में
- कौन्तेय
- हे कौन्तेय
- प्रभा
- प्रकाश
- अस्मि
- हूँ
- शशिसूर्ययोः
- चन्द्र और सूर्य में
- प्रणवः
- ओंकार
- सर्ववेदेषु
- सब वेदों में
- शब्दः
- शब्द
- खे
- आकाश में
- पौरुषम्
- पुरुषत्व
- नृषु
- मनुष्यों में
Prose order: कौन्तेय, अहम् अप्सु रसः, शशिसूर्ययोः प्रभा, सर्ववेदेषु प्रणवः, खे शब्दः, नृषु पौरुषम् अस्मि।
kaunteya, aham apsu rasaḥ, śaśisūryayoḥ prabhā, sarvavedeṣu praṇavaḥ, khe śabdaḥ, nṛṣu pauruṣam asmi|
Kaunteya, I am the taste in water, the light in the moon and the sun, the sacred syllable Om in all the Vedas, the sound in space, and the manliness in men.
7.9पुण्यो गन्धः पृथिव्यां च तेजश्चास्मि विभावसौ
पुण्यो गन्धः पृथिव्यां च तेजश्चास्मि विभावसौ ।
जीवनं सर्वभूतेषु तपश्चास्मि तपस्विषु ॥9॥
puṇyo gandhaḥ pṛthivyāṃ ca tejaś cāsmi vibhāvasau |
jīvanaṃ sarvabhūteṣu tapaś cāsmi tapasviṣu
- पुण्यः
- पवित्र
- गन्धः
- गन्ध
- पृथिव्याम्
- पृथ्वी में
- च
- और
- तेजः
- तेज
- च
- और
- अस्मि
- हूँ
- विभावसौ
- अग्नि में
- जीवनम्
- जीवन
- सर्वभूतेषु
- सब प्राणियों में
- तपः
- तप
- च
- और
- अस्मि
- हूँ
- तपस्विषु
- तपस्वियों में
Prose order: (अहम्) पृथिव्याम् पुण्यः गन्धः च विभावसौ तेजः च अस्मि; सर्वभूतेषु जीवनम् च तपस्विषु तपः अस्मि।
(aham) pṛthivyām puṇyaḥ gandhaḥ ca vibhāvasau tejaḥ ca asmi; sarvabhūteṣu jīvanam ca tapasviṣu tapaḥ asmi|
I am the pure fragrance in the earth and the brilliance in fire; I am the life in all beings and the austerity in ascetics.
7.10बीजं मां सर्वभूतानां विद्धि पार्थ सनातनम्
बीजं मां सर्वभूतानां विद्धि पार्थ सनातनम् ।
बुद्धिर्बुद्धिमतामस्मि तेजस्तेजस्विनामहम् ॥10॥
bījaṃ māṃ sarvabhūtānāṃ viddhi pārtha sanātanam |
buddhir buddhimatām asmi tejas tejasvinām aham
- बीजम्
- बीज
- माम्
- मुझे
- सर्वभूतानाम्
- सब प्राणियों का
- विद्धि
- जानिए
- पार्थ
- हे पार्थ
- सनातनम्
- सनातन
- बुद्धिः
- बुद्धि
- बुद्धिमताम्
- बुद्धिमानों की
- अस्मि
- हूँ
- तेजः
- तेज
- तेजस्विनाम्
- तेजस्वियों का
- अहम्
- मैं
Prose order: पार्थ, माम् सर्वभूतानाम् सनातनम् बीजम् विद्धि। अहम् बुद्धिमताम् बुद्धिः तेजस्विनाम् तेजः अस्मि।
pārtha, mām sarvabhūtānām sanātanam bījam viddhi| aham buddhimatām buddhiḥ tejasvinām tejaḥ asmi|
Partha, know me as the eternal seed of all beings; I am the intelligence of the intelligent and the splendor of the splendid.
7.11बलं बलवतां चाहं कामरागविवर्जितम्
बलं बलवतां चाहं कामरागविवर्जितम् ।
धर्माविरुद्धो भूतेषु कामोऽस्मि भरतर्षभ ॥11॥
balaṃ balavatāṃ cāhaṃ kāmarāgavivarjitam |
dharmāviruddho bhūteṣu kāmo ’smi bharatarṣabha
- बलम्
- बल
- बलवताम्
- बलवानों का
- च
- और
- अहम्
- मैं
- कामरागविवर्जितम्
- कामना और आसक्ति से रहित
- धर्माविरुद्धः
- धर्म के अनुकूल
- भूतेषु
- प्राणियों में
- कामः
- काम
- अस्मि
- हूँ
- भरतर्षभ
- हे भरतश्रेष्ठ
Prose order: भरतर्षभ, अहम् बलवताम् कामरागविवर्जितम् बलम् च (अस्मि); भूतेषु धर्माविरुद्धः कामः अस्मि।
bharatarṣabha, aham balavatām kāmarāgavivarjitam balam ca (asmi); bhūteṣu dharmāviruddhaḥ kāmaḥ asmi|
Best of the Bharatas, I am the strength of the strong, free from craving and attachment; in beings I am the desire that accords with dharma.
7.12ये चैव सात्त्विका भावा राजसास्तामसाश्च ये
ये चैव सात्त्विका भावा राजसास्तामसाश्च ये ।
मत्त एवेति तान्विद्धि न त्वहं तेषु ते मयि ॥12॥
ye caiva sāttvikā bhāvā rājasās tāmasāś ca ye |
matta eveti tān viddhi na tv ahaṃ teṣu te mayi
- ये
- जो
- च
- और
- एव
- भी
- सात्त्विकाः
- सात्त्विक
- भावाः
- भाव
- राजसाः
- राजस
- तामसाः
- तामस
- च
- और
- ये
- जो
- मत्तः
- मुझसे
- एव
- ही
- इति
- ऐसा
- तान्
- उन्हें
- विद्धि
- जानिए
- न
- नहीं
- तु
- परन्तु
- अहम्
- मैं
- तेषु
- उनमें
- ते
- वे
- मयि
- मुझमें
Prose order: ये च एव सात्त्विकाः भावाः, ये च राजसाः तामसाः (भावाः), तान् मत्तः एव इति विद्धि। अहम् तु तेषु न (अस्मि), ते मयि (सन्ति)।
ye ca eva sāttvikāḥ bhāvāḥ, ye ca rājasāḥ tāmasāḥ (bhāvāḥ), tān mattaḥ eva iti viddhi| aham tu teṣu na (asmi), te mayi (santi)|
Know that whatever states of being exist, whether of sattva, rajas, or tamas, all come from me alone; yet I do not dwell in them, they dwell in me.
7.13त्रिभिर्गुणमयैर्भावैरेभिः सर्वमिदं जगत्
त्रिभिर्गुणमयैर्भावैरेभिः सर्वमिदं जगत् ।
मोहितं नाभिजानाति मामेभ्यः परमव्ययम् ॥13॥
tribhir guṇamayair bhāvair ebhiḥ sarvam idaṃ jagat |
mohitaṃ nābhijānāti mām ebhyaḥ param avyayam
- त्रिभिः
- तीन
- गुणमयैः
- गुणों से बने
- भावैः
- भावों से
- एभिः
- इन
- सर्वम्
- सारा
- इदम्
- यह
- जगत्
- जगत्
- मोहितम्
- मोहित हुआ
- न
- नहीं
- अभिजानाति
- जानता है
- माम्
- मुझे
- एभ्यः
- इनसे
- परम्
- परे
- अव्ययम्
- अविनाशी
Prose order: एभिः त्रिभिः गुणमयैः भावैः मोहितम् इदम् सर्वम् जगत् एभ्यः परम् अव्ययम् माम् न अभिजानाति।
ebhiḥ tribhiḥ guṇamayaiḥ bhāvaiḥ mohitam idam sarvam jagat ebhyaḥ param avyayam mām na abhijānāti|
Deluded by these three states of being that are made of the gunas, this whole world does not recognize me, who am beyond them and imperishable.
7.14दैवी ह्येषा गुणमयी मम माया दुरत्यया
दैवी ह्येषा गुणमयी मम माया दुरत्यया ।
मामेव ये प्रपद्यन्ते मायामेतां तरन्ति ते ॥14॥
daivī hy eṣā guṇamayī mama māyā duratyayā |
mām eva ye prapadyante māyām etāṃ taranti te
- दैवी
- अलौकिक
- हि
- क्योंकि
- एषा
- यह
- गुणमयी
- गुणों से बनी
- मम
- मेरी
- माया
- माया
- दुरत्यया
- पार करने में कठिन
- माम्
- मुझे
- एव
- ही
- ये
- जो
- प्रपद्यन्ते
- शरण लेते हैं
- मायाम्
- माया को
- एताम्
- इस
- तरन्ति
- पार कर जाते हैं
- ते
- वे
Prose order: हि एषा गुणमयी मम दैवी माया दुरत्यया (अस्ति)। ये माम् एव प्रपद्यन्ते, ते एताम् मायाम् तरन्ति।
hi eṣā guṇamayī mama daivī māyā duratyayā (asti)| ye mām eva prapadyante, te etām māyām taranti|
This divine maya of mine, made of the gunas, is hard to cross; those who take refuge in me alone cross beyond this maya.
7.15न मां दुष्कृतिनो मूढाः प्रपद्यन्ते नराधमाः
न मां दुष्कृतिनो मूढाः प्रपद्यन्ते नराधमाः ।
माययापहृतज्ञाना आसुरं भावमाश्रिताः ॥15॥
na māṃ duṣkṛtino mūḍhāḥ prapadyante narādhamāḥ |
māyayāpahṛtajñānā āsuraṃ bhāvam āśritāḥ
- न
- नहीं
- माम्
- मेरी (शरण)
- दुष्कृतिनः
- दुष्कर्मी
- मूढाः
- मूढ़
- प्रपद्यन्ते
- शरण लेते हैं
- नराधमाः
- नीच मनुष्य
- मायया
- माया द्वारा
- अपहृतज्ञानाः
- हरे हुए ज्ञान वाले
- आसुरम्
- आसुरी
- भावम्
- भाव को
- आश्रिताः
- आश्रय लिए हुए
Prose order: मायया अपहृतज्ञानाः आसुरम् भावम् आश्रिताः दुष्कृतिनः मूढाः नराधमाः माम् न प्रपद्यन्ते।
māyayā apahṛtajñānāḥ āsuram bhāvam āśritāḥ duṣkṛtinaḥ mūḍhāḥ narādhamāḥ mām na prapadyante|
Evildoers, the deluded, and the lowest of men do not take refuge in me; their knowledge stolen away by maya, they cling to a demonic way of being.
7.16चतुर्विधा भजन्ते मां जनाः सुकृतिनोऽर्जुन
चतुर्विधा भजन्ते मां जनाः सुकृतिनोऽर्जुन ।
आर्तो जिज्ञासुरर्थार्थी ज्ञानी च भरतर्षभ ॥16॥
caturvidhā bhajante māṃ janāḥ sukṛtino ’rjuna |
ārto jijñāsur arthārthī jñānī ca bharatarṣabha
- चतुर्विधाः
- चार प्रकार के
- भजन्ते
- भजते हैं
- माम्
- मुझे
- जनाः
- लोग
- सुकृतिनः
- पुण्यकर्मी
- अर्जुन
- हे अर्जुन
- आर्तः
- दुखी
- जिज्ञासुः
- जानने की इच्छा वाला
- अर्थार्थी
- धन चाहने वाला
- ज्ञानी
- ज्ञानी
- च
- और
- भरतर्षभ
- हे भरतश्रेष्ठ
Prose order: अर्जुन, भरतर्षभ, आर्तः जिज्ञासुः अर्थार्थी च ज्ञानी (इति) चतुर्विधाः सुकृतिनः जनाः माम् भजन्ते।
arjuna, bharatarṣabha, ārtaḥ jijñāsuḥ arthārthī ca jñānī (iti) caturvidhāḥ sukṛtinaḥ janāḥ mām bhajante|
Arjuna, best of the Bharatas, four kinds of virtuous people worship me: the distressed, the seeker of knowledge, the seeker of wealth, and the one who knows.
7.17तेषां ज्ञानी नित्ययुक्त एकभक्तिर्विशिष्यते
तेषां ज्ञानी नित्ययुक्त एकभक्तिर्विशिष्यते ।
प्रियो हि ज्ञानिनोऽत्यर्थमहं स च मम प्रियः ॥17॥
teṣāṃ jñānī nityayukta ekabhaktir viśiṣyate |
priyo hi jñānino ’tyartham ahaṃ sa ca mama priyaḥ
- तेषाम्
- उनमें
- ज्ञानी
- ज्ञानी
- नित्ययुक्तः
- नित्य मुझमें युक्त
- एकभक्तिः
- अनन्य भक्ति वाला
- विशिष्यते
- श्रेष्ठ है
- प्रियः
- प्रिय
- हि
- क्योंकि
- ज्ञानिनः
- ज्ञानी को
- अत्यर्थम्
- अत्यन्त
- अहम्
- मैं
- सः
- वह
- च
- और
- मम
- मुझे
- प्रियः
- प्रिय
Prose order: तेषाम् नित्ययुक्तः एकभक्तिः ज्ञानी विशिष्यते, हि ज्ञानिनः अहम् अत्यर्थम् प्रियः, सः च मम प्रियः।
teṣām nityayuktaḥ ekabhaktiḥ jñānī viśiṣyate, hi jñāninaḥ aham atyartham priyaḥ, saḥ ca mama priyaḥ|
Among these, the one who knows, ever steadfast and devoted to me alone, stands highest, for I am exceedingly dear to the one who knows, and that person is dear to me.
7.18उदाराः सर्व एवैते ज्ञानी त्वात्मैव मे मतम्
उदाराः सर्व एवैते ज्ञानी त्वात्मैव मे मतम् ।
आस्थितः स हि युक्तात्मा मामेवानुत्तमां गतिम् ॥18॥
udārāḥ sarva evaite jñānī tv ātmaiva me matam |
āsthitaḥ sa hi yuktātmā mām evānuttamāṃ gatim
- उदाराः
- उदार
- सर्वे
- सब
- एव
- ही
- एते
- ये
- ज्ञानी
- ज्ञानी
- तु
- परन्तु
- आत्मा
- मेरा स्वरूप
- एव
- ही
- मे
- मेरा
- मतम्
- मत
- आस्थितः
- स्थित है
- सः
- वह
- हि
- क्योंकि
- युक्तात्मा
- मुझमें युक्त मन वाला
- माम्
- मुझ
- एव
- ही
- अनुत्तमाम्
- सर्वोत्तम
- गतिम्
- गति में
Prose order: एते सर्वे एव उदाराः, तु ज्ञानी आत्मा एव (इति) मे मतम्, हि सः युक्तात्मा अनुत्तमाम् गतिम् माम् एव आस्थितः।
ete sarve eva udārāḥ, tu jñānī ātmā eva (iti) me matam, hi saḥ yuktātmā anuttamām gatim mām eva āsthitaḥ|
All of these are noble indeed, yet in my view the one who knows is my very self, for with a mind fixed in yoga that person abides in me alone as the highest goal.
7.19बहूनां जन्मनामन्ते ज्ञानवान्मां प्रपद्यते
बहूनां जन्मनामन्ते ज्ञानवान्मां प्रपद्यते ।
वासुदेवः सर्वमिति स महात्मा सुदुर्लभः ॥19॥
bahūnāṃ janmanām ante jñānavān māṃ prapadyate |
vāsudevaḥ sarvam iti sa mahātmā sudurlabhaḥ
- बहूनाम्
- बहुत
- जन्मनाम्
- जन्मों के
- अन्ते
- अन्त में
- ज्ञानवान्
- ज्ञानवान्
- माम्
- मुझे
- प्रपद्यते
- प्राप्त होता है
- वासुदेवः
- वासुदेव
- सर्वम्
- सब कुछ
- इति
- ऐसा जानकर
- सः
- वह
- महात्मा
- महात्मा
- सुदुर्लभः
- अत्यन्त दुर्लभ
Prose order: बहूनाम् जन्मनाम् अन्ते ज्ञानवान् वासुदेवः सर्वम् इति माम् प्रपद्यते; सः महात्मा सुदुर्लभः।
bahūnām janmanām ante jñānavān vāsudevaḥ sarvam iti mām prapadyate; saḥ mahātmā sudurlabhaḥ|
At the end of many births the one who has knowledge comes to me, realizing that Vasudeva is everything; such a great soul is very rare.
7.20कामैस्तैस्तैर्हृतज्ञानाः प्रपद्यन्तेऽन्यदेवताः
कामैस्तैस्तैर्हृतज्ञानाः प्रपद्यन्तेऽन्यदेवताः ।
तं तं नियममास्थाय प्रकृत्या नियताः स्वया ॥20॥
kāmais tais tair hṛtajñānāḥ prapadyante ’nyadevatāḥ |
taṃ taṃ niyamam āsthāya prakṛtyā niyatāḥ svayā
- कामैः
- कामनाओं द्वारा
- तैः तैः
- उन उन
- हृतज्ञानाः
- हरे हुए ज्ञान वाले
- प्रपद्यन्ते
- शरण लेते हैं
- अन्यदेवताः
- अन्य देवताओं की
- तम् तम्
- उस उस
- नियमम्
- नियम का
- आस्थाय
- आश्रय लेकर
- प्रकृत्या
- प्रकृति से
- नियताः
- प्रेरित
- स्वया
- अपनी
Prose order: तैः तैः कामैः हृतज्ञानाः स्वया प्रकृत्या नियताः (जनाः) तम् तम् नियमम् आस्थाय अन्यदेवताः प्रपद्यन्ते।
taiḥ taiḥ kāmaiḥ hṛtajñānāḥ svayā prakṛtyā niyatāḥ (janāḥ) tam tam niyamam āsthāya anyadevatāḥ prapadyante|
Those whose knowledge has been carried away by this or that desire resort to other deities, driven by their own nature and following the particular rites that belong to each.
7.21यो यो यां यां तनुं भक्तः श्रद्धयार्चितुमिच्छति
यो यो यां यां तनुं भक्तः श्रद्धयार्चितुमिच्छति ।
तस्य तस्याचलां श्रद्धां तामेव विदधाम्यहम् ॥21॥
yo yo yāṃ yāṃ tanuṃ bhaktaḥ śraddhayārcitum icchati |
tasya tasyācalāṃ śraddhāṃ tām eva vidadhāmy aham
- यः यः
- जो जो
- याम् याम्
- जिस जिस
- तनुम्
- देवरूप को
- भक्तः
- भक्त
- श्रद्धया
- श्रद्धा से
- अर्चितुम्
- पूजना
- इच्छति
- चाहता है
- तस्य तस्य
- उस उस की
- अचलाम्
- अचल
- श्रद्धाम्
- श्रद्धा को
- ताम्
- उसी
- एव
- ही
- विदधामि
- स्थिर करता हूँ
- अहम्
- मैं
Prose order: यः यः भक्तः याम् याम् तनुम् श्रद्धया अर्चितुम् इच्छति, तस्य तस्य ताम् एव श्रद्धाम् अहम् अचलाम् विदधामि।
yaḥ yaḥ bhaktaḥ yām yām tanum śraddhayā arcitum icchati, tasya tasya tām eva śraddhām aham acalām vidadhāmi|
Whatever form a devotee wishes to worship with faith, I make that very faith of each such devotee firm and unwavering.
7.22स तया श्रद्धया युक्तस्तस्या राधनमीहते
स तया श्रद्धया युक्तस्तस्या राधनमीहते ।
लभते च ततः कामान्मयैव विहितान्हि तान् ॥22॥
sa tayā śraddhayā yuktas tasyā rādhanam īhate |
labhate ca tataḥ kāmān mayaiva vihitān hi tān
- सः
- वह
- तया
- उस
- श्रद्धया
- श्रद्धा से
- युक्तः
- युक्त होकर
- तस्याः
- उस देवता की
- राधनम्
- आराधना
- ईहते
- करता है
- लभते
- प्राप्त करता है
- च
- और
- ततः
- उससे
- कामान्
- कामनाओं को
- मया
- मेरे द्वारा
- एव
- ही
- विहितान्
- विधान किए हुए
- हि
- निश्चय ही
- तान्
- उन
Prose order: सः तया श्रद्धया युक्तः तस्याः राधनम् ईहते, ततः च मया एव विहितान् तान् कामान् हि लभते।
saḥ tayā śraddhayā yuktaḥ tasyāḥ rādhanam īhate, tataḥ ca mayā eva vihitān tān kāmān hi labhate|
Endowed with that faith, he devotes himself to the worship of that deity, and from it he obtains the objects he desires, which in truth are granted by me alone.
7.23अन्तवत्तु फलं तेषां तद्भवत्यल्पमेधसाम्
अन्तवत्तु फलं तेषां तद्भवत्यल्पमेधसाम् ।
देवान्देवयजो यान्ति मद्भक्ता यान्ति मामपि ॥23॥
antavat tu phalaṃ teṣāṃ tad bhavaty alpamedhasām |
devān devayajo yānti madbhaktā yānti mām api
- अन्तवत्
- नाशवान्
- तु
- परन्तु
- फलम्
- फल
- तेषाम्
- उन
- तत्
- वह
- भवति
- होता है
- अल्पमेधसाम्
- अल्प बुद्धि वालों का
- देवान्
- देवताओं को
- देवयजः
- देवताओं को पूजने वाले
- यान्ति
- प्राप्त होते हैं
- मद्भक्ताः
- मेरे भक्त
- यान्ति
- प्राप्त होते हैं
- माम्
- मुझे
- अपि
- भी
Prose order: तु तेषाम् अल्पमेधसाम् तत् फलम् अन्तवत् भवति। देवयजः देवान् यान्ति, मद्भक्ताः अपि माम् यान्ति।
tu teṣām alpamedhasām tat phalam antavat bhavati| devayajaḥ devān yānti, madbhaktāḥ api mām yānti|
But the fruit gained by those of small understanding comes to an end; those who worship the gods go to the gods, while my devotees come to me.
7.24अव्यक्तं व्यक्तिमापन्नं मन्यन्ते मामबुद्धयः
अव्यक्तं व्यक्तिमापन्नं मन्यन्ते मामबुद्धयः ।
परं भावमजानन्तो ममाव्ययमनुत्तमम् ॥24॥
avyaktaṃ vyaktim āpannaṃ manyante mām abuddhayaḥ |
paraṃ bhāvam ajānanto mamāvyayam anuttamam
- अव्यक्तम्
- अव्यक्त
- व्यक्तिम्
- व्यक्त भाव को
- आपन्नम्
- प्राप्त हुआ
- मन्यन्ते
- मानते हैं
- माम्
- मुझे
- अबुद्धयः
- बुद्धिहीन लोग
- परम्
- परम
- भावम्
- भाव को
- अजानन्तः
- न जानते हुए
- मम
- मेरे
- अव्ययम्
- अविनाशी
- अनुत्तमम्
- सर्वोत्तम
Prose order: अबुद्धयः मम अव्ययम् अनुत्तमम् परम् भावम् अजानन्तः अव्यक्तम् माम् व्यक्तिम् आपन्नम् मन्यन्ते।
abuddhayaḥ mama avyayam anuttamam param bhāvam ajānantaḥ avyaktam mām vyaktim āpannam manyante|
Those without understanding, not knowing my supreme state, which is imperishable and unsurpassed, think that I, the unmanifest, have come into manifestation.
7.25नाहं प्रकाशः सर्वस्य योगमायासमावृतः
नाहं प्रकाशः सर्वस्य योगमायासमावृतः ।
मूढोऽयं नाभिजानाति लोको मामजमव्ययम् ॥25॥
nāhaṃ prakāśaḥ sarvasya yogamāyāsamāvṛtaḥ |
mūḍho ’yaṃ nābhijānāti loko mām ajam avyayam
- न
- नहीं
- अहम्
- मैं
- प्रकाशः
- प्रकट
- सर्वस्य
- सबके लिए
- योगमायासमावृतः
- योगमाया से ढका हुआ
- मूढः
- मोहित
- अयम्
- यह
- न
- नहीं
- अभिजानाति
- जानता है
- लोकः
- जनसमुदाय
- माम्
- मुझे
- अजम्
- अजन्मा
- अव्ययम्
- अविनाशी
Prose order: योगमायासमावृतः अहम् सर्वस्य प्रकाशः न (अस्मि); अयम् मूढः लोकः माम् अजम् अव्ययम् न अभिजानाति।
yogamāyāsamāvṛtaḥ aham sarvasya prakāśaḥ na (asmi); ayam mūḍhaḥ lokaḥ mām ajam avyayam na abhijānāti|
Veiled by my yoga maya, I am not revealed to everyone; this deluded world does not know me as unborn and imperishable.
7.26वेदाहं समतीतानि वर्तमानानि चार्जुन
वेदाहं समतीतानि वर्तमानानि चार्जुन ।
भविष्याणि च भूतानि मां तु वेद न कश्चन ॥26॥
vedāhaṃ samatītāni vartamānāni cārjuna |
bhaviṣyāṇi ca bhūtāni māṃ tu veda na kaś cana
- वेद
- जानता हूँ
- अहम्
- मैं
- समतीतानि
- बीते हुए
- वर्तमानानि
- वर्तमान
- च
- और
- अर्जुन
- हे अर्जुन
- भविष्याणि
- भविष्य के
- च
- और
- भूतानि
- प्राणियों को
- माम्
- मुझे
- तु
- परन्तु
- वेद
- जानता
- न
- नहीं
- कश्चन
- कोई भी
Prose order: अर्जुन, अहम् समतीतानि वर्तमानानि च भविष्याणि च भूतानि वेद; माम् तु कश्चन न वेद।
arjuna, aham samatītāni vartamānāni ca bhaviṣyāṇi ca bhūtāni veda; mām tu kaścana na veda|
Arjuna, I know the beings who have passed, those who exist now, and those yet to come; yet no one knows me.
7.27इच्छाद्वेषसमुत्थेन द्वंद्वमोहेन भारत
इच्छाद्वेषसमुत्थेन द्वंद्वमोहेन भारत ।
सर्वभूतानि संमोहं सर्गे यान्ति परंतप ॥27॥
icchādveṣasamutthena dvaṃdvamohena bhārata |
sarvabhūtāni saṃmohaṃ sarge yānti paraṃtapa
- इच्छाद्वेषसमुत्थेन
- इच्छा और द्वेष से उत्पन्न
- द्वंद्वमोहेन
- द्वन्द्व के मोह से
- भारत
- हे भारत
- सर्वभूतानि
- सब प्राणी
- संमोहम्
- अत्यन्त मोह को
- सर्गे
- सृष्टि में
- यान्ति
- प्राप्त होते हैं
- परंतप
- हे परंतप
Prose order: भारत, परंतप, इच्छाद्वेषसमुत्थेन द्वंद्वमोहेन सर्वभूतानि सर्गे संमोहम् यान्ति।
bhārata, paraṃtapa, icchādveṣasamutthena dvaṃdvamohena sarvabhūtāni sarge saṃmoham yānti|
Bharata, scorcher of foes, all beings at their birth fall into bewilderment through the delusion of opposites that arises from desire and aversion.
7.28येषां त्वन्तगतं पापं जनानां पुण्यकर्मणाम्
येषां त्वन्तगतं पापं जनानां पुण्यकर्मणाम् ।
ते द्वंद्वमोहनिर्मुक्ता भजन्ते मां दृढव्रताः ॥28॥
yeṣāṃ tv antagataṃ pāpaṃ janānāṃ puṇyakarmaṇām |
te dvaṃdvamohanirmuktā bhajante māṃ dṛḍhavratāḥ
- येषाम्
- जिन
- तु
- परन्तु
- अन्तगतम्
- नष्ट हो गया
- पापम्
- पाप
- जनानाम्
- लोगों का
- पुण्यकर्मणाम्
- पुण्यकर्म करने वाले
- ते
- वे
- द्वंद्वमोहनिर्मुक्ताः
- द्वन्द्व के मोह से मुक्त
- भजन्ते
- भजते हैं
- माम्
- मुझे
- दृढव्रताः
- दृढ़ निश्चय वाले
Prose order: तु येषाम् पुण्यकर्मणाम् जनानाम् पापम् अन्तगतम्, ते द्वंद्वमोहनिर्मुक्ताः दृढव्रताः माम् भजन्ते।
tu yeṣām puṇyakarmaṇām janānām pāpam antagatam, te dvaṃdvamohanirmuktāḥ dṛḍhavratāḥ mām bhajante|
But those people of virtuous deeds whose sin has come to an end, freed from the delusion of opposites and firm in their vows, worship me.
7.29जरामरणमोक्षाय मामाश्रित्य यतन्ति ये
जरामरणमोक्षाय मामाश्रित्य यतन्ति ये ।
ते ब्रह्म तद्विदुः कृत्स्नमध्यात्मं कर्म चाखिलम् ॥29॥
jarāmaraṇamokṣāya mām āśritya yatanti ye |
te brahma tad viduḥ kṛtsnam adhyātmaṃ karma cākhilam
- जरामरणमोक्षाय
- जरा और मृत्यु से मुक्ति हेतु
- माम्
- मेरा
- आश्रित्य
- आश्रय लेकर
- यतन्ति
- प्रयत्न करते हैं
- ये
- जो
- ते
- वे
- ब्रह्म
- ब्रह्म को
- तत्
- उस
- विदुः
- जानते हैं
- कृत्स्नम्
- सम्पूर्ण
- अध्यात्मम्
- अध्यात्म को
- कर्म
- कर्म को
- च
- और
- अखिलम्
- समस्त
Prose order: ये जरामरणमोक्षाय माम् आश्रित्य यतन्ति, ते तत् ब्रह्म, कृत्स्नम् अध्यात्मम्, अखिलम् कर्म च विदुः।
ye jarāmaraṇamokṣāya mām āśritya yatanti, te tat brahma, kṛtsnam adhyātmam, akhilam karma ca viduḥ|
Those who take refuge in me and strive for release from old age and death come to know that Brahman, the whole truth of the inner self, and action in its entirety.
7.30साधिभूताधिदैवं मां साधियज्ञं च ये विदुः
साधिभूताधिदैवं मां साधियज्ञं च ये विदुः ।
प्रयाणकालेऽपि च मां ते विदुर्युक्तचेतसः ॥30॥
sādhibhūtādhidaivaṃ māṃ sādhiyajñaṃ ca ye viduḥ |
prayāṇakāle ’pi ca māṃ te vidur yuktacetasaḥ
- साधिभूताधिदैवम्
- अधिभूत और अधिदैव के सहित
- माम्
- मुझे
- साधियज्ञम्
- अधियज्ञ के सहित
- च
- और
- ये
- जो
- विदुः
- जानते हैं
- प्रयाणकाले
- मरण काल में
- अपि
- भी
- च
- और
- माम्
- मुझे
- ते
- वे
- विदुः
- जानते हैं
- युक्तचेतसः
- मुझमें युक्त चित्त वाले
Prose order: ये माम् साधिभूताधिदैवम् साधियज्ञम् च विदुः, ते युक्तचेतसः प्रयाणकाले अपि च माम् विदुः।
ye mām sādhibhūtādhidaivam sādhiyajñam ca viduḥ, te yuktacetasaḥ prayāṇakāle api ca mām viduḥ|
Those who know me together with the field of beings, the field of the gods, and the field of sacrifice, their minds fixed in yoga, know me even at the hour of departure.